विश्लेषण: जपानच्या टेप्को केके युनिट ६ कडून भविष्यातील अणुऊर्जा पुनर्प्रारंभासाठी एक धडा

सिंगापूर (ICIS)– जपानची वीज कंपनी टोकियो इलेक्ट्रिक पॉवर कंपनी (TEPCO) ने काशिवाझाकी-कारीवा (KK) अणुऊर्जा केंद्राच्या युनिट ६ चे व्यावसायिक कामकाज पुन्हा सुरू केले आहे. संभाव्य नवीन मागणीच्या दबावाचा सामना करत असताना आणि नवीन ऊर्जा निर्मितीचे स्रोत शोधत असताना, जपानच्या ऊर्जा क्षेत्रातील एलएनजीची मागणी कमी करण्याच्या प्रयत्नांमधील हा एक महत्त्वपूर्ण आणि निर्णायक क्षण आहे.

टेप्कोने १६ एप्रिल रोजी सांगितले की, जपानच्या अणु नियामक प्राधिकरणाकडून (NRA) पूर्व-वापर पुष्टीकरण आणि तपासणी उत्तीर्ण प्रमाणपत्रे मिळाल्यानंतर त्यांनी १.३५ गिगावॅट क्षमतेच्या बॉयलिंग वॉटर रिअॅक्टरचे व्यावसायिक कामकाज पुन्हा सुरू केले आहे.

मार्च २०११ मध्ये आलेल्या प्रचंड त्सुनामीमुळे टेप्को-संचालित फुकुशिमा दाइची अणुऊर्जा प्रकल्पात झालेल्या अपघातानंतर देशातील सर्व अणुऊर्जा प्रकल्प एकामागून एक बंद करण्यात आले होते. त्यानंतर स्थानिक वेळेनुसार दुपारी ४:०० वाजता व्यावसायिक वीज निर्मिती पुन्हा सुरू झाली, ज्यामुळे २०१२ नंतर केके साइटवरील हे पहिले कार्यान्वित अणुऊर्जा युनिट ठरले.

बाजारातील सहभागींनी सांगितले की, केके युनिट ६ पुन्हा सुरू झाल्यास ते टेप्कोच्या पुरवठा क्षेत्रातील गॅसवर चालणाऱ्या वीज निर्मितीला थेट विस्थापित करेल. जर सर्व सात युनिट्स सुरू होऊ शकली, तर ही जपानमधील सर्वात मोठी एकल अणुऊर्जा सुविधा ठरेल. मात्र, येत्या एक-दोन वर्षांत केवळ युनिट ७ सुरू होण्याची शक्यता असल्याने हे सध्या तरी असंभाव्य वाटते. विशेषतः उन्हाळ्याच्या आणि आर्थिक मंदीच्या काळात, जेव्हा अणुऊर्जा उत्पादन उच्च क्षमतेने चालू शकते.

पूर्ण क्षमतेने वापरल्यास, संयुक्त-चक्र गॅस टर्बाइन उत्पादनाची जागा घेतल्यास केके युनिट ६ एकूण एलएनजी वापर कमी करू शकते, असा अंदाज व्यापारी आणि विश्लेषकांनी वर्तवला आहे, तथापि प्रत्यक्ष घट ही वीजपुरवठा खंडित होण्याच्या वेळापत्रकांवर, ग्रीडच्या मागणीवर आणि औष्णिक वीज वितरणाच्या अर्थशास्त्रावर अवलंबून असेल.

अनेक व्यापाऱ्यांनी सांगितले की, अणुऊर्जा उत्पादन स्थिर राहिल्यास, या पुनरारंभामुळे जपानचा स्पॉट एलएनजीचा वापर वार्षिक आधारावर दरमहा एक ते दोन कार्गोने कमी होऊ शकतो.

"केके युनिट ६ पुन्हा सुरू झाल्यामुळे पूर्व जपानमधील एलएनजीसाठी लागणाऱ्या पॉवर बेसलोडच्या गरजांवरील ताण कमी होतो," असे एका जपानी व्यापाऱ्याने सांगितले. "याचा अर्थ स्पॉट एलएनजीच्या गरजांवरील दबाव कमी होईल, मात्र केवळ एका युनिटमुळे स्पॉट खरेदी किंवा पुनर्विक्रीच्या हालचालींमध्ये घट लगेच दिसून येणार नाही."

परंतु नियामक अडथळ्यांमधून मिळालेले धडे, जवळपास १४ वर्षे बंद राहिल्यानंतर अणुभट्टी आणि संबंधित वीज निर्मिती पुन्हा सुरू करण्याची यांत्रिक गुंतागुंत, या गोष्टीच सध्या बंद असलेल्या आणि उच्च स्तरावर पुन्हा सेवेत आणणे शक्य असलेल्या आणखी अठरा अणुऊर्जा युनिट्सना, अगदी नवीन अणुऊर्जा प्रकल्पांबद्दल तर बोलायलाच नको, पुन्हा सुरू करण्याबाबतची व्यापक कहाणी सांगतात.

"जपानमधील कोणताही अणुऊर्जा प्रकल्प पुन्हा सुरू करण्याच्या निर्णयामध्ये सार्वजनिक सुनावणी, नियामक छाननी आणि संवेदनशील प्रादेशिक राजकीय बाबींचा समावेश असतो," असे सिंगापूरमधील एका ऊर्जा विश्लेषकाने सांगितले.

आपण ते केके यांच्या बाबतीत पाहिले; राज्यपालांना निर्णय घ्यावा लागला आणि त्यासाठी सर्व प्रकारच्या सल्लामसलती कराव्या लागल्या. पण कदाचित २०११ ची त्सुनामी, युक्रेन युद्ध आणि आता मध्यपूर्वेतील परिस्थितीमुळे निर्माण झालेल्या ऊर्जाविषयक आणीबाणीच्या मालिकेमुळे धोरण आणि जनमत अधिक जुळवून घेणारे होऊ शकेल.

यूएस एनर्जी इन्फॉर्मेशन ॲडमिनिस्ट्रेशन (EIA) च्या अलीकडील आकडेवारीनुसार, केके (KK) सह जपानमध्ये आता १५ अणुऊर्जा प्रकल्प कार्यरत आहेत आणि देखभाल व संचालनातील अडचणींवर अवलंबून, ते अंदाजे ३३ गिगावॅट (GW) अणुऊर्जा क्षमता चालवण्यास सक्षम आहे.

आणखी २४ अणुऊर्जा प्रकल्प कायमस्वरूपी बंद करण्यात आले आहेत.

पुढील पायऱ्या

जपानची गॅसची मागणी हा धोरणात्मक चर्चेचा विषय आहे आणि ती पॉवर ट्रेन्स, जहाजबांधणी आणि ऊर्जा पायाभूत सुविधांमधील त्यांच्या विस्तृत उत्पादन क्षेत्राशी निगडित आहे – तसेच कार्बन कॅप्चर आणि स्टोरेज (CCS) सारख्या इतर डीकार्बनायझेशन उपक्रमांच्या संदर्भात नवीकरणीय ऊर्जा आणि जीवाश्म-इंधन नसलेल्या स्रोतांबद्दल अनेकदा चर्चा केली जाते.

इराण युद्धादरम्यान, जपानसह आशियातील ऊर्जा आयातदारांनी ऊर्जा सुरक्षा योजनांकडे लक्ष वळवले, ज्यातून एलएनजी खरेदीदार आधीच वापर कमी करत असल्याची, अंतिम वापरकर्ते शक्य असेल तिथे कोळसा आणि अणुऊर्जेकडे वळू पाहत असल्याची आणि स्पॉट मार्केटमधील घडामोडींमुळे भू-राजकीय जोखमीचा प्रीमियम कायम राहत असल्याची स्पष्ट चिन्हे दिसून आली.

अणुऊर्जा प्रकल्पांच्या पुनरारंभामुळे टेप्कोच्या वीज निर्मिती खर्चाच्या रचनेतही सुधारणा होते, कारण सध्याच्या इंधन आणि कार्बन दरांच्या गृहितकांनुसार अणुऊर्जा उत्पादन हे एलएनजी-आधारित वीज निर्मितीपेक्षा लक्षणीयरीत्या स्वस्त आहे. विश्लेषकांच्या मते, अणुऊर्जेच्या वाढलेल्या उपलब्धतेमुळे पूर्व जपानमधील गॅस-आधारित वीज निर्मितीच्या तासांवर आणि स्पार्क स्प्रेड्सवर दबाव येईल.

एलएनजी विक्रेत्यांसाठी, मोठ्या बेसलोड अणुऊर्जा प्रकल्पांच्या पुनरागमनामुळे जपानमधील दीर्घकालीन मागणीच्या लवचिकतेबद्दल चिंता निर्माण झाली आहे, विशेषतः दशकाच्या अखेरीस खरेदीच्या चर्चांमध्ये करारांच्या नूतनीकरणाचे वर्चस्व असल्याने, असे एका एलएनजी निर्मिती अधिकाऱ्याने आयसीआयएसला सांगितले.

यावरून हे दिसून येते की, जरी अनेक अडथळे आले तरी, सरकारच्या जोरदार पाठिंब्याने जपान अणुऊर्जा उत्पादनाचा वेग वाढवू शकतो आणि काही प्रमाणात मागणीची भरपाई करू शकतो.

पुढील दोन वर्षांत, जपानच्या अणुऊर्जा पुनर्प्रारंभ प्रयत्नांतर्गत प्रत्यक्षात तीन मुख्य युनिट्स कार्यान्वित होऊ शकतात: तोमारी-3 (0.91 GW, होक्काइडो इलेक्ट्रिक पॉवर), तोकाई दैनी (1.16 GW, जपान ॲटॉमिक पॉवर कंपनी), आणि ओनागावा-3 (0.83 GW, तोहोकू इलेक्ट्रिक पॉवर).

या व्यतिरिक्त आणखी काही सामने पुन्हा सुरू होण्याची शक्यता २०२७-२८ या कालावधीत अधिक आहे आणि त्याकडे ठोस अपेक्षांऐवजी संभाव्य फायदा म्हणून पाहिले पाहिजे.

तोहोकू इलेक्ट्रिक हिगाशिदोरी युनिट १ (१.१ GW) हे एनआरएच्या पुनरावलोकनाखाली असून, त्सुनामी व भूकंपरोधकतेसाठीची व्यापक सुधारणा अजूनही सुरू आहे, तरीही त्याचा उल्लेख "पुढील टप्प्यातील" पुनरारंभ म्हणून करण्यात आला आहे.

त्याचप्रमाणे, शिमाने युनिट 3 (1.37 GW चुगोकू इलेक्ट्रिक) तांत्रिकदृष्ट्या पूर्ण झाले आहे, परंतु ऑपरेटरने प्रथम शिमाने-2 पुन्हा सुरू करण्यास प्राधान्य दिले आहे आणि NRA मधील क्रमवारीतील समस्यांमुळे 2027 पूर्वी युनिट 3 पुन्हा सुरू होण्याची शक्यता कमी आहे.

दरम्यान, चुबू इलेक्ट्रिकने हामाओका येथील नजीकच्या काळात प्रकल्प पुन्हा सुरू करण्याच्या महत्त्वाकांक्षा प्रभावीपणे बाजूला ठेवल्या आहेत. फुकुशिमानंतरच्या भूकंपाच्या कठोर छाननीमुळे आणि भूभंग रेषा व त्सुनामीच्या धोक्यासंदर्भातील नियामक अडथळ्यांमुळे येथील युनिट ३-५ (३.६ GW) अजूनही बंद आहेत, ज्यामुळे ही कंपनी जपानच्या सध्याच्या अणुऊर्जा प्रकल्प पुन्हा सुरू करण्याच्या चक्रातून मोठ्या प्रमाणावर बाजूला राहिली आहे.